15
Aug

WYDZIEDZICZENIE – NICI Z ZACHOWKU

Zanim napiszę coś o wydziedziczeniu

– kilka słów o przerwie w pisaniu bloga. Na www.blogrozwod.pl zdradziłam co się ze mną działo przez ten czas, jak mnie tu nie było :-). Tu napiszę tylko krótko – odpoczywałam. Teraz wakacje powoli się kończą i najwyższy czas wrócić do dobrych zwyczajów. Zapraszam na oba blogi!

Od dawna piszę tu o prawie spadkowym, ale o wydziedziczeniu nie ma jeszcze ani jednego wpisu. Ostatnio pojawiło się interesujące orzeczenie Sądu Najwyższego (o tym napiszę niżej) i pomyślałam, że najwyższy czas, żebym i ja napisała coś o wydziedziczeniu.

Czy pamiętacie, jak pisałam o zachowku?

Jeżeli nie, to wszystkie dotychczasowe wpisy można zobaczyć tu. Czym zatem jest wydziedziczenie? W skrócie – sposobem na pozbawienie zachowku małżonka, rodziców albo zstępnych (czyli dzieci, wnuków, prawnuków itd. choć to “dalej” zdarza się niezmiernie rzadko z przyczyn biologicznych). Jeżeli spadkodawca sporządzi testament i w tym testamencie napisze, że wydziedzicza określoną osobę z jakiegoś wskazanego w testamencie powodu, to ten wydziedziczony może się raczej pożegnać z zachowkiem. Te powody są ściśle określone przez prawo i muszą być wskazane w testamencie (nie wystarczy napisać: wydziedziczam i tyle).

Jeżeli np. dziecko spadkodawcy:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego – np. jest alkoholikiem, albo jest przestępcą, czego spadkodawca nie akceptuje;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – tu chyba nie trzeba niczego tłumaczyć;
3)  uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych – o tym za chwilę
to wydziedziczenie będzie prawdopodobnie skuteczne i osoba wskazana w testamencie do wydziedziczenia nie otrzyma zachowku. Należy pamiętać, że wydziedziczenie dotyczy tej konkretnej osoby wymienionej w testamencie. Dzieci lub dalsi zstępni tej wydziedziczonej osoby mają nadal prawo do zachowku.
To, czy wydziedziczenie było skuteczne czy nie okazuje się najczęściej w postępowaniu o zachowek. Sąd bada w tym postępowaniu, czy faktycznie istnieje przyczyna wydziedziczenia wskazana wyżej w jednym z trzech punktów . Właśnie w takiej sytuacji zapadło orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2018 r. (I CSK 424/17 – treść można przeczytać tu).

Historia w skrócie wyglądała tak:

X powołał w testamencie do dziedziczenia partnerkę A, a synów B i C wydziedziczył.  Wydziedziczenie uzasadnił tym, że: „od 3 lat kłamią, niszczą i trwonią mój majątek, donoszą na mnie na policję i do prokuratury, nie udzielają mi pomocy w mojej chorobie i starości”. Kiedy X zmarł, a synowie B i C wystąpili o zachowek. X rozwiódł się z matką B i C. Nie ulegało też wątpliwości, że nadużywał alkoholu, był agresywny, wszczynał awantury itp. Między X a synami B i C toczyły się sprawy karne (wzajemne oskarżenia ojca i synów – sprawy umarzano). X – jak widać – miał wiele wad, ale miał też niewątpliwe zalety: był właścicielem nieruchomości wartej ok. 1 mln PLN i współwłaścicielem mieszkania.
B i C wystąpili po śmierci X o zachowek i w I i II instancji wygrali. Sądy obu istancji uznały, że uwzględniając całokształt stosunków rodzinnych nie można uznać, że zaistniały przesłanki do wydziedziczenia. Zdaniem sądów orzekających relacje B i C z ojcem nie były poprawne, “to jednak przyczyn konfliktu można upatrywać po stronie ojca”. Z przeprowadzonego
postępowania dowodowego nie wynikało też, aby X “domagał się od synów jakiejkolwiek pomocy, a oni od jej udzielenia uchylali się”.

Postępowanie przed Sądem Najwyższym

Od niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia odwołała się partnerka A, która została zobowiązana zaskarżonym orzeczeniem do wypłaty zachowku synom B i C. Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną doszedł do wniosku, że oba sądy nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy. Sąd Najwyższy uznał, że brak relacji rodzinnych B i C było wprawdzie zawinione przez X, ale także po stronie B i C dopatrzył się współwiny. Skoro agresja i negatywne działania stron były wzajemne, to wina leżała po obu stronach. W efekcie Sąd Najwyższy uznał, że skoro więzi rodzinne miały charakter jedynie formalny, to nie ma uzasadnienia dla ochrony interesów dzieci X w drodze zachowku. Partnerka A przegrała sprawę o zachowek w dwóch instancjach, ale Sąd Najwyższy uchylił niekorzystny wyrok i oddalił powództwo B i C o zachowek. W ten sposób synowie X pożegnali się z dużymi pieniędzmi.

Z orzeczenia można wyciągnąć różne wnioski:

1) merkantylny – jeżeli chcesz otrzymać zachowek, to trzeba się postarać o dobre relacje ze spadkodawcą za jego życia;
2) filozoficzny – w sądzie nie ma prostych rozwiązań, a sądy mogą w różny sposób oceniać te same okoliczności;
3) optymistyczny – nie należy się poddawać i trzeba walczyć do końca. Póki piłka jest w grze – jest nadzieja, o czym przekonała się partnerka A;
4) korporacyjny – prawnicy się przydają (przed Sądem Najwyższym jest obowiązek reprezentacji przez fachowych pełnomocników
Na pewno można wyciągnąć też inne i pozytywne i negatywne wnioski. Ja skończę w tym miejscu.
Uzasadnienie opisanego wyroku  jest bardzo jasno napisane, sprawa ciekawa, więc zachęcam do lektury orzeczenia, a nie tylko mojej zwulgaryzowanej wersji.

{ 0 comments… add one now }

Leave a Comment

Dziękuję, że chcesz skomentować mój artykuł. Jednak jeśli chcesz w ten sposób poprosić mnie o pomoc, skorzystaj z zakładki Kontakt

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Agnieszka Swaczyna Kancelaria Adwokacka Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Agnieszka Swaczyna Kancelaria Adwokacka z siedzibą w Krakowie.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem swaczyna@kancelariaswaczyna.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych.

Previous post:

Next post: